स्थानीय तहको निर्वाचन केवल प्रतिनिधि चुन्ने प्रक्रिया मात्र होइन, आफ्नो गाउँ, नगर, वडा र समुदायको आगामी पाँच वर्षको भविष्य निर्धारण गर्ने अवसर पनि हो। त्यसैले चुनाव आउँदा हामीले उम्मेदवारको अनुहार, पार्टी, नारा वा भीड मात्र हेरेर निर्णय गर्ने होइन, उसको चरित्र, क्षमता, सोच र विगतको कामलाई मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने समय आएको छ।
हामीले विगतका निर्वाचनबाट धेरै कुरा सिकिसकेका छौँ। चुनावको समयमा ठूला–ठूला आश्वासन दिने तर निर्वाचित भएपछि जनताको अपेक्षाअनुसार काम गर्न नसक्ने प्रवृत्तिले स्थानीय विकास र जनविश्वास दुवैमा असर पार्छ। अबको चुनावमा उम्मेदवार छान्दा भावनाभन्दा योग्यता, क्षमता र परिणामलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ।
इमानदारी पहिलो आधार
स्थानीय सरकारसँग जनताको प्रत्यक्ष सरोकार हुन्छ। बजेटदेखि विकास निर्माणसम्म धेरै महत्वपूर्ण निर्णय स्थानीय तहबाट हुन्छन्। त्यसैले उम्मेदवार कति इमानदार छ, उसको आर्थिक तथा सामाजिक आचरण कस्तो छ र सार्वजनिक पदलाई व्यक्तिगत लाभका लागि प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति छ कि छैन भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुन्छ। इमानदार नेतृत्वबिना राम्रो विकासको कल्पना गर्न कठिन हुन्छ।
भाषण होइन, काम गर्ने क्षमता
राम्रो भाषण गर्न सक्नु र राम्रो नेतृत्व गर्न सक्नु एउटै कुरा होइन। उम्मेदवारले समस्या पहिचान गर्न, योजना बनाउन, बजेटको सही व्यवस्थापन गर्न र योजनालाई समयमै कार्यान्वयन गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने कुरा हेर्नुपर्छ।
अब मतदाताले सोध्नुपर्छ
“तपाईं जित्नुभयो भने के गर्नुहुन्छ?” मात्र होइन, “त्यो काम कसरी गर्नुहुन्छ?”
विगतको कामको मूल्याङ्कन
उम्मेदवारले विगतमा समाजका लागि के योगदान गरेको छ? कठिन समयमा जनताको साथमा थियो कि थिएन? सामाजिक काम, शिक्षा, स्वास्थ्य, युवा, कृषि वा अन्य क्षेत्रमा उसको भूमिका के थियो? विगतको व्यवहार भविष्यको नेतृत्वको महत्वपूर्ण संकेत हुन सक्छ।
स्थानीय समस्या बुझेको हुनुपर्छ
स्थानीय तहको नेतृत्व गर्ने व्यक्तिले आफ्नो क्षेत्रका वास्तविक समस्या बुझ्नुपर्छ। सडक, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी, फोहोर व्यवस्थापन, सिँचाइ, सार्वजनिक सेवा, बजार व्यवस्थापनलगायतका विषयमा उसको स्पष्ट धारणा हुनुपर्छ।
बाहिरबाट आएको भाषण होइन, स्थानीय माटो बुझेको नेतृत्व आवश्यक छ।
स्पष्ट योजना र भिजन
“विकास गर्छु” भन्ने सामान्य नाराले अब पुग्दैन। उम्मेदवारसँग स्पष्ट प्राथमिकता र कार्ययोजना हुनुपर्छ।
उदाहरणका लागि
पहिलो वर्षमा के गर्ने ?
पाँच वर्षमा कुन–कुन काम पूरा गर्ने ?
बजेट कहाँबाट ल्याउने ?
रोजगारी कसरी सिर्जना गर्ने ?
शिक्षा र स्वास्थ्यमा के सुधार गर्ने ?
स्थानीय उत्पादन र कृषिलाई कसरी बजारसँग जोड्ने ?
यी प्रश्नको स्पष्ट उत्तर दिन सक्ने उम्मेदवारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
पारदर्शिता र जवाफदेहिता
जनताको करबाट चल्ने स्थानीय सरकार जनताप्रति जवाफदेही हुनुपर्छ। उम्मेदवार आफ्नो सम्पत्ति, आम्दानीको स्रोत, चुनावी खर्च र निर्वाचित भएपछि गर्ने काममा पारदर्शी हुन तयार छ कि छैन भन्ने कुरा पनि हेर्नुपर्छ। जनताले पाँच वर्षपछि मात्र होइन, काम भइरहेको प्रत्येक चरणमा प्रश्न गर्न सक्ने वातावरण चाहन्छन्।
युवा र महिलाप्रतिको दृष्टिकोण
आजको स्थानीय नेतृत्वले युवालाई केवल चुनावी भीडका रूपमा होइन, विकासको साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्छ। रोजगारी, सीप, उद्यमशीलता, प्रविधि र स्थानीय अवसर सिर्जना गर्ने योजना उम्मेदवारसँग हुनुपर्छ। त्यसैगरी महिलाको सहभागिता, सुरक्षा, नेतृत्व र आर्थिक सशक्तीकरणलाई पनि प्राथमिकता दिन सक्ने सोच आवश्यक छ।
पार्टीभन्दा माथि स्थानीय हित
राजनीतिक दल लोकतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार हुन्। तर स्थानीय तहमा निर्वाचित प्रतिनिधिले पार्टीको हितसँगै आफ्नो क्षेत्रका जनताको हितलाई पनि सर्वोच्च प्राथमिकता दिन सक्नुपर्छ। पार्टीको झण्डा बोकेर चुनाव जित्नु एउटा कुरा हो; जनताको विश्वास जितेर पाँच वर्ष जिम्मेवारी पूरा गर्नु अर्को कुरा हो।
जनतासँगको सम्बन्ध
चुनाव आउँदा मात्र घरदैलो गर्ने र त्यसपछि पाँच वर्ष जनताबाट टाढा रहने नेतृत्व अब स्वीकार्य हुनु हुँदैन।
जनप्रतिनिधि भनेको जनताको सेवक हो। उसले सामान्य नागरिकको समस्या सुन्ने, भेट्ने र समाधानका लागि पहल गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
कानुनी योग्यता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण
उम्मेदवारको कानुनी योग्यता, मतदाता नामावलीमा सम्बन्धित विवरण तथा निर्वाचनसम्बन्धी आवश्यक मापदण्ड पूरा भएको छ कि छैन भन्ने कुरा पनि सुनिश्चित गर्नुपर्छ। लोकप्रियता मात्र उम्मेदवार बन्ने पर्याप्त आधार होइन।
अबको चुनावमा हाम्रो प्रश्न बदलिनुपर्छ
अब हामीले उम्मेदवारलाई केवल
“तपाईं कुन पार्टीको?” भनेर मात्र सोध्ने होइन।
हामीले सोध्नुपर्छ
“तपाईंको पाँच वर्षको योजना के हो ?”
“तपाईंले विगतमा के गर्नुभयो ?”
“बजेट कसरी व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ ?”
“भ्रष्टाचार रोक्न तपाईंको नीति के हो ?”
“युवालाई रोजगारी र अवसर कसरी दिनुहुन्छ ?”
“जनतासामु तपाईं कसरी जवाफदेही बन्नुहुन्छ ?”
किनकि स्थानीय चुनावमा हामीले एउटा व्यक्ति मात्र छानिरहेका हुँदैनौँ; हामी आफ्नो समुदायको आगामी पाँच वर्षको नेतृत्व छानिरहेका हुन्छौँ।
त्यसैले अबको स्थानीय चुनावमा उम्मेदवारको पैसा, पहुँच, भीड, नारा वा पार्टीको झण्डाभन्दा माथि उठेर इमानदारी, क्षमता, विगतको काम, स्पष्ट योजना, पारदर्शिता र जनताप्रतिको प्रतिबद्धता हेर्नुपर्छ।
मतदान हाम्रो अधिकार मात्र होइन, हाम्रो जिम्मेवारी पनि हो। सही उम्मेदवार छनोट गर्नु भनेको राम्रो नेतृत्व मात्र छान्नु होइन आफ्नो ठाउँको भविष्य सही हातमा सुम्पनु हो।
